Παρασκευή, 23 Αυγούστου 2013 00:00

Παιδί και Όρια

Γράφτηκε από τον
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(2 ψήφοι)

Μεγαλώνοντας οριοθετημένα και ευτυχισμένα παιδιά.

Οι γονείς σύμφωνα με πολλές έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί αποτελούν τους κύριους διαμορφωτές του χαρακτήρα και της προσωπικότητας ενός παιδιού. Ο αμοιβαίος χορός μεταξύ της μητέρας και του βρέφους διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη ενός παιδιού. Στη συνέχεια η ιδιοσυγκρασία του παιδιού σε συνδυασμό με το γονεικό στυλ που εφαρμόζεται στο παιδί  διαμορφώνουν, όχι μόνο τον χαρακτήρα του παιδιού αλλά και τη στάση του απέναντι στη ζωή. Με άλλα λόγια την ικανότητα του να αναγνωρίζει την ευτυχία ή να καταπολεμά με αποτελεσματικότητα τις δύσκολες καταστάσεις της ζωής.

Τα παιδιά κάθε ηλικιακής ομάδας έχουν ανάγκη από όρια. Πώς αντιλαμβανόμαστε όμως αυτή την έννοια των ορίων. Πώς την ορίζουμε και τι σημαίνει; Μόνο εάν κατανοήσουμε τη σημασία της έννοιας των ορίων, όπως θα πρέπει να κάνουμε και με κάθε νοητική κατασκευή, θα μπορέσουμε να την εφαρμόσουμε στα παιδιά με σκοπό να τα οδηγήσουμε σε μία ομαλή αναπτυξιακή πορεία.


Τα όρια και η σημασία τους

Αρχικά, τα  όρια πρέπει να τίθενται με σταθερότητα και σεβασμό. Από την άλλη μεριά τα όρια καθορίζονται  με ευελιξία και αγάπη και όχι με την επιβολή του  φόβου ή της τιμωρίας.  Επίσης, βασική προϋπόθεση της επιτυχημένης επιβολής των ορίων είναι η αυτοπεποίθηση που αισθάνεται ο  γονέας όταν θέτει κάποιο όριο καθώς και η  καταπολέμηση των συνοδών ενοχών που πολύ συχνά καθορίζουν ένα μεγάλο ρεπερτόριο των συμπεριφορών των γονέων.


Ας αναλύσουμε όμως λίγο παραπάνω τη σημασία της έννοιας της  αυτοπεποίθησης και του αυτοσεβασμού του γονέα, και πώς αυτή μπορεί  να επηρεάζει την προσπάθεια οριοθέτησης των παιδιών. Τα όρια προϋποθέτουν σιγουριά και σταθερότητα, συμπεριφορές οι οποίες  πηγάζουν από ένα αίσθημα ασφάλειας του εαυτού. Πώς μπορεί ένας γονέας να οριοθετήσει το παιδί του εάν πρώτα δεν έχει οριοθετήσει ο ίδιος τον εαυτό αλλά και τις πράξεις του. Αναλογιστείτε πόσες πιθανότητες έχει ένας γονέας που καθοδηγείται από ενοχές και από μία εσωτερική αστάθεια να γίνει πιστικός στη θέσπιση των ορίων;


Ένα Παράδειγμα αποτυχημένης προσπάθειας επιβολής ορίων.


επιβολή ορίωνΑς δώσουμε ένα παράδειγμα περίπτωσης προκειμένου να κατανοήσουμε τη σημαντικότητα της αυτοπεποίθησης του γονέα στη οριοθέτηση των παιδιών. Φανταστείτε έναν γονέα που προσπαθεί να οριοθετήσει το ατίθασο παιδί του αλλά ο ίδιος δεν αισθάνεται καλά με τις πράξεις  και με το εαυτό του.  Ο Γιώργος είναι ένα αρκετά ατίθασο παιδί το οποίο δοκιμάζει συνεχώς τους γονείς του. Θέλει πάντα να γίνεται το δικό του χωρίς να αντιλαμβάνεται την έννοια των ορίων καθώς αυτά όταν τίθενται με σταθερότητα αλλά αντιθέτως πολύ συχνά καταπατούνται από τους ίδιους τους γονείς του. Οι γονείς του δουλεύοντας και οι δύο πάρα πολλές ώρες δεν περνούν ουσιαστικό χρόνο με το παιδί τους . Ως αποτέλεσμα νιώθουν ανάξιοι γονείς και πολλές φορές διακατέχονται από ενοχές καθώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις που έχει ο οκτάχρονος Γιώργος. Ως αποτέλεσμα κυρίως των ενοχών αλλά και του χαμηλού  αισθήματος αυτοπεποίθησης των γονέων σχετικά με την ικανότητα τους να εφαρμόσουν το γονεικό τους ρόλο, πολλές φορές καταπατείται κάθε είδους όριο μέσα στο σπίτι. Ο Γιώργος δεν ακούει τους γονείς του σχεδόν ποτέ και σπαταλά ώρες μπροστά στη τηλεόραση παρακολουθώντας πολλές φορές ακατάλληλα για την ηλικία του προγράμματα. Οι γονείς δεν μπορούν να τηρήσουν το όριο της μίας ώρας επιλεκτικού προγράμματος , το οποίο έχει οριστεί ως κατάλληλο για κάθε παιδί, καθώς όπως οι ίδιοι λένε. Ο Γιώργος τους  κάνει ότι θέλει. Περνάει πάντα το δικό του και είναι πολύ πεισματάρης.

Συμπεράσματα στο προηγούμενο παράδειγμα

Όμως γιατί είναι τόσο σημαντικό να οριοθετείς  παιδιά σαν το Γιώργο; Αρχικά κυρίως γιατί τα παιδιά αισθάνονται ασφάλεια μέσα στα όρια που τους θέτεις. Τα παιδιά κυρίως στα πρώτα δέκα χρόνια της ζωής τους χρειάζεται να αισθανθούν ασφάλεια. Να αισθανθούν ότι οι γονείς τους είναι σταθεροί και  ότι μπορούν να βασιστούν σε αυτούς, προβλέποντας τη συμπεριφορά τους. Τα παιδιά μέσα από τα όρια μπορούν να καταλάβουν το σωστό και το λάθος, όχι τόσο ως ηθικοδιδακτικές έννοιες αλλά περισσότερο ως προστατευτικές  έννοιες για τη σωματική και ψυχική τους υγεία. Σκεφτείτε για λίγο τι μήνυμα δίνουν  οι γονείς του Γιώργου στο παιδί τους. Ο Γιώργος πιθανό να αισθάνεται ότι εφόσον εγώ που είμαι πολύ μικρότερος από τους γονείς μου μπορώ να τους ελέγχω και να τους κάνω ότι θέλω, μάλλον είμαι αρκετά ανυπεράσπιστος και απροστάτευτος καθώς δεν υπάρχει κάποιος στον οποίο να μπορώ να βασιστώ αν κάτι μου συμβεί.


όρια στο παιδίΜέσα από τα όρια το παιδί μαθαίνει ότι μία συγκεκριμένη συμπεριφορά έχει συγκεκριμένα και σταθερά αποτελέσματα. Ως αποτέλεσμα ο κόσμος δεν φαντάζει απειλητικός και χαοτικός στα μάτια του. Αντιθέτως οι συμπεριφορές του  θα επιφέρουν σταθερά και προβλέψιμα αποτελέσματα. Για παράδειγμα Ο Γιωργάκης μπορεί να σκεφτεί το εξής: Aν φάω παγωτό μπορεί να με μαλώσουν πάρα πολύ οι γονείς μου αλλά μπορεί και να αδιαφορήσουν γι αυτό αν είναι πολύ κουρασμένοι. Άρα ίσως και να μπορέσω να τους ελέγξω αν ζητήσω να φάω περισσότερο παγωτό τη Τετάρτη, μέρα που είναι και οι δύο πολύ κουρασμένοι για να ασχοληθούν μαζί μου. Τελικά όμως το να τρώω πολύ παγωτό μου κάνει ή δεν μου κάνει κακό αφού οι γονείς μου που είναι μεγαλύτεροι και ξέρουν, μία με αφήνουν και μία δεν με αφήνουν! Και αν τελικά μου κάνει κακό και πονέσει η κοιλιά μου αν φάω πολύ όπως μου έχουν πει, γιατί κάποιες φορές με αφήνουν; Mήπως τελικά δεν ενδιαφέρονται αρκετά για μένα ή δε με αγαπούν; Παραπάνω παρακολουθήσαμε έναν εσωτερικό μονόλογο, ο οποίος πραγματοποιείται σε ένα περισσότερο ασυνείδητο επίπεδο, καθώς το παιδί δεν μπορεί ακόμα να αντιληφθεί και να επεξεργαστεί λογικά όλα αυτά που του συμβαίνουν.

Η αξία ενός γονέα ικανού να θεσπίσει σαφή όρια

Γενικότερα, γονείς που είναι ασταθείς στη θέσπιση ορίων ή ασταθείς στη γνώμη και στην άποψη τους τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον κόσμο ως μια απειλή καθώς είναι συνεχώς μεταβαλλόμενος και ο ισχυρός στα μάτια τους γονέας δεν έχει κανέναν απολύτως έλεγχο πάνω σε αυτόν. Επίσης, αισθάνονται μία περίεργη σύγχυση καθώς δεν μπορούν να διαμορφώσουν μία ξεκάθαρη εικόνα του άγνωστου κόσμου μέσα στον οποίο μεγαλώνουν αλλά και των προθέσεων ή ακόμα και των συναισθημάτων των γονιών τους απέναντι τους. Το παράδειγμα με το παγωτό, όπως αναφέρθηκε, δε μας δείχνει ότι το παιδί είναι ικανό για τέτοιες συνειδητές σύνθετες γνωστικές διαδικασίες αλλά μας βοηθάει να αντιληφθούμε πως μπορεί να αποτυπώνεται ο κόσμος σε ένα παιδί του οποίου οι γονείς δεν είναι ικανοί να θέτουν όρια.

Όρια: Μια πολύτιμη ευκαιρία για τα παιδιά.

Είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι τα παιδιά όντας  ανίκανα να θέσουν τα ίδια όρια για τον εαυτό τους καθώς δεν κατανοούν την χρησιμότητα τους, χρειάζονται την επιβολή ορίων από τους μεγαλύτερους. Με βάση τα όρια θα αισθανθούν ασφάλεια και εμπιστοσύνη και θα μπορέσουν να ανακαλύψουν με αποτελεσματικότητα τον κόσμο και τον εαυτό τους.

Η Έμπρακτη αγάπη

Αφού συζητήσαμε την ανάγκη για σταθερότητα, αυτοπεποίθηση  αλλά και την απουσία ενοχών που πρέπει να καθοδηγούν κάθε γονέα που θέλει να οριοθετήσει τα παιδιά του, συνεχίζουμε με ένα άλλο βασικό συστατικό των ορίων. Αυτό το πολύ βασικό συστατικό είναι η έμπρακτη αγάπη. Αυτό σημαίνει απουσία σωματικής τιμωρίας και σεβασμός στη προσωπικότητα του παιδιού. Πολλές φορές οι γονείς προσπαθώντας να επιβάλουν όρια φωνάζουν στα παιδιά ή τα υποβιβάζουν λεκτικά ή σωματικά. Αυτή η συμπεριφορά δε νουθετεί τα ατίθασα παιδιά , όπως λανθασμένα πολλοί γονείς θεωρούν. Αντιθέτως γεννούν  στο παιδί το αίσθημα του φόβου και τοποθετούν τα θεμέλια μίας χαμηλής αυτοπεποίθησης η οποία θα επηρεάζει και θα εμποδίζει το παιδί να είναι ευτυχισμένο στη μελλοντική ζωή του. Πολλές φορές αυτοί οι τρόποι είναι αποτελεσματικοί καθώς βασίζονται στο συμπεριφοριστικό κανόνα της συντελεστικής μάθησης Ερέθισμα - Αντίδραση και  επακόλουθη αρνητική ενίσχυση( τιμωρία -υποβιβασμός) , αλλά ταυτόχρονα γεννούν φόβο και αρνητικά συναισθήματα. Ο φόβος είναι ένα δυσλειτουργικό συναίσθημα  ο οποίος αν και μπορεί να δράσει παρεμποδιστικά για την εκδήλωση μίας άσχημης συμπεριφοράς  δεν έχει δώσει στο παιδί να κατανοήσει για πιο λόγο πρέπει να οριοθετείται. Το παιδί τότε δεν νιώθει ασφάλεια και σιγουριά όπως προηγουμένως αναφέραμε αλλά αντιθέτως αισθάνεται ένα παράλογο φόβο που τον εμποδίζει να κάνει πράγματα τα οποία επιθυμεί και δεν έχει καταλάβει με ποιο τρόπο μπορεί να τον βλάψουν.

έμπρακτη αγάπηΣτα πλαίσια της έμπρακτης αγάπης οι γονείς δεν πρέπει να καθορίζουν τα όρια με βάση τις δικές τους προσωπικές κλίσεις και ενδιαφέροντα αλλά θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και την ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία του παιδιού. Τα όρια θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στις ανάγκες και στις ιδιαίτερες κλίσεις κάθε παιδιού.  Για παράδειγμα, η αδελφή του Γιώργου, η Πελαγία είναι πολύ πιο ντροπαλό και μαζεμένο παιδί. Δεν αντιδρά σχεδόν ποτέ στις νουθεσίες των γονιών της αλλά πολύ συχνά τη βρίσκουν να κλαίει χωρίς να καταλαβαίνει το γιατί. Ύστερα από τη λήψη ενός λεπτομερούς ιστορικού ανακαλύψαμε ότι η Πελαγία έκλαιγε επειδή καταπίεζε τις φυσικές της κλίσεις προκειμένου να ακολουθήσει τα όρια που έθεταν οι γονείς της για τον Γιάννη, τον μεγαλύτερο αδελφό της.


Τα όρια στην ουσία αποτελούν κανόνες που προστατεύουν τα παιδιά και τα θωρακίζουν με ένα αίσθημα ασφάλειας. Τα παιδιά μαθαίνουν να μη γίνονται έρμαια των επιθυμιών τους και μαθαίνουν να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους προς όφελος τους.

Τα σωστά όρια πλάθουν ευτυχισμένα παιδιά.

Πώς όμως συνδέονται τα όρια με την ευτυχία των παιδιών; Γιατί να μην ικανοποιούμε κάθε ανάγκη του παιδιού και να του στερούμε την άμεση ικανοποίηση κάθε επιθυμίας του; Aς  αναλογιστούμε το παράδειγμα του μικρού Γιώργου. Ο Γιώργος καθώς μεγαλώνει μαθαίνει ότι μπορεί να ελέγχει τους πάντες και τα πάντα. Ως αποτέλεσμα δεν έχει μάθει ποτέ να αναστέλλει τις επιθυμίες του  και πολλές φορές αναζητώντας την άμεση ικανοποίηση πράττει εις βάρος των άλλων ανθρώπων. Η ενσυναίσθηση του είναι πολύ μικρή και δεν μπορεί να συμπονέσει τους άλλους γύρω του. Έχει μετατραπεί σε ένα μικρό τύραννο και καθώς μεγαλώνει συνειδητοποιεί ότι δεν έχει κανένα στήριγμα αλλά και καμία ικανότητα να συναισθάνεται και να αγαπά. Μεγαλώνοντας, ματαιώνεται πολύ συχνά ενώ οι φίλοι τον απομακρύνουν. Κλείνεται στον εαυτό του και συνειδητοποιεί ότι ο κόσμος είναι εχθρικός και ανασφαλής. Η εικόνα που είχε για τον κόσμο όταν ήταν μικρός δεν ανταποκρίνεται στη πραγματική ζωή, η οποία έχει περιορισμούς και κανόνες. Νιώθει ότι δεν μπορεί να ταιριάξει με κανέναν και πουθενά και γενικότερα αισθάνεται θλίψη.

Επίλογος

Μέσα από όλα τα παραπάνω, κατανοούμε τη σημαντικότητα των ορίων  στην αναπτυξιακή πορεία των παιδιών. Η αυτοπεποίθηση αλλά και η σιγουριά του γονέα για την επιβολή ορίων, η σωστή οριοθέτηση του ίδιου του εαυτού σε συνδυασμό με την έμπρακτη αγάπη προς το παιδί αποτελούν τα βασικά συστατικά της επιβολής ορίων στα παιδιά. Είναι επιτακτική ανάγκη να δημιουργήσουμε ικανά και ολοκληρωμένα παιδιά. Είναι ευθύνη όλων μας να προστατέψουμε τον  κάθε μικρό Γιωργάκη και την κάθε μικρή Πελαγία από τη ψυχοπαθολογία των ενηλίκων. Βασική αρχή για την  προστασία των παιδιών είναι η προστασία του ίδιου μας του εαυτού. Ο αυτοέλεγχος και η θεραπείας μας θα ανοίξει το δρόμο στα παιδιά να δημιουργήσουν ένα καλύτερο αύριο.

Διαβάστε Επίσης το Ερωτηματολόγιο σχετικά με τη Θέσπιση Ορίων στα Παιδιά

Διαβάστηκε 2011 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Σάββατο, 11 Οκτωβρίου 2014 10:11
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Η Εξάλειψη του Παιχνιδιού Ερωτηματολόγιο των Ορίων »

Φωτογραφίες του χώρου μας

 Αίθουσα Υποδοχής  Αίθουσα Μαθημάτων και Ειδικής Αγωγής  Αίθουσα Λογοθεραπείας και Ομάδων Παιδιών  Αίθουσα Εργοθεραπείας  Αίθουσα Ψυχοθεραπείας Ενηλίκων και Εφήβων  Αίθουσα Υποδοχής
           
 Αίθουσα Ειδικής Αγωγής  Αίθουσα Ομάδων Ψυχοθεραπείας Ενηλίκων  Αίθουσα Λογοθεραπείας  Αίθουσα Υποδοχής  Αίθουσα Εργοθεραπείας  Αίθουσα Μαθημάτων Εφήβων