Κυριακή, 29 Σεπτεμβρίου 2013 10:00

Η αρχαία Σπάρτη και η ιστορία της

Γράφτηκε από τον
Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(1 Ψήφος)

 

Η ιστορία της αρχαίας Σπάρτης

 

  • Απο που πήρε το όνομά της η Σπάρτη.

spartiteach

   Η Σπάρτη βρίσκεται στη Λακωνία της Πελοποννήσου, στην περιοχή μεταξύ του όρους «Ταΰγετος» και του όρους «Πάρνων» και διασχιζόμενη  από τον «Ευρώτα» ποταμό. Ο Παυσανίας (Λακωνικά και Μεσσηνιακά) αναφέρει ότι κατά τους Λάκωνες, ο Λέλεγας ήταν ο πρώτος αυτόχθωνας βασιλιάς στη Λακωνική απ΄όπου και ονομάστηκαν αρχικά Λέλεγες οι Λάκωνες και Λελεγία η Λακωνία. Από το Λέλεγα γεννήθηκαν ο Μύλης και ο Πολυκάων. Όταν πέθανε ο Λέλεγας βασιλιάς έγινε ο Μύλης, ο οποίος όταν πέθανε και αυτός το θρόνο πήρε ο γιος του Ευρώτας, ο οποίος διαρρύθμισε την κοίτη του εκεί ποταμού και έτσι πήρε το όνομα Ευρώτας. Ο Ευρώτας απέκτησε μόνο μια κόρη τη Σπάρτη. Όταν πέθανε ο Ευρώτας το θρόνο πήρε ο Λακεδαιμόνιος, ο σύζυγος της Σπάρτης και γιος της Ταυγέτης – απ’ όπου πήρε το όνομα το εκεί βουνό - και ο γιος του Δία, όπως λέγονταν τότε. Ο Λακεδαίμονας στη συνέχεια έδωσε το όνομά του στους κατοίκους, στους Λάκωνες ή Λέλεγες, και την εκεί πόλη ονόμασε Σπάρτη προς χάρη της γυναίκας του.

 

  • Επιπλέον ετυμολογικές πληροφορίες

 

   1) Η ετυμολογία της ονομασίας «Λακωνία» φανερώνει ότι η περιοχή αυτή ονομάστηκε έτσι επειδή ήταν λάκ(κ)ος («κοίλη Λακεδαίμων», Ιλιάδα Β, 581 – 590), εξ ου, προφανώς,  και το Λάκων > Λέλακες – Λέλεγες κ.α.

 

   2) Η ετυμολογία της ονομασίας «Σπάρτη» φανερώνει ότι η πόλη αυτή ονομάστηκε έτσι, επειδή ήταν (διά)σπαρτη και  «Λακεδαίμων» =  της Λακωνίας «αι δάμοι» (ιωνικά δήμοι) - δαισμός, πρβ και «νεοδαιμώδης = ο νεωστί περιληφθείς στο δήμο της Σπάρτης είλωτας», “και γαρ ούτοι του δήμου αύξαντος (Πλουτάρχου, Άγης και Κλεομένης).  Οι Σπαρτιάτες επί δωρικής περιόδου διέμεναν σε πέντε «δάμους» (δήμους), οι οποίες συγκροτούσαν τη Λακωνική Πολιτεία: Αμύκλαι, Κυνόσουρα, Λίμναι, Μεσόα και Πιτάνα. Ο υπόλοιπος πληθυσμός ήταν κατανεμημένος σε εκατό "πολίσματα", αποτελώντας τους περιοίκους. 

 

  • Η Κάθοδος των Δωριέων - η Δωρική Σπάρτη

 

spartibattle   Ο Ηρόδοτος (Α 57 σε συνεργασία με το  Η 43) ), ο Θουκυδίδης (Α 12),  ο Πλάτωνας (Νόμοι Γ, 682, e ), ο Ισοκράτης (Αρχίδαμος 16-19, Παναθηναϊκός 91-94 κ.α..) κ.α. αναφέρουν  ότι αρχικά στη Σπάρτη και στις άλλες πόλεις της Πελοποννήσου ζούσαν οι καλούμενοι Αχαιοί.  Ογδόντα χρόνια μετά  τα Τρωικά, (= το 1129 π.Χ, σύμφωνα με το Πάριο Χρονικό), οι καλούμενοι Δωριείς, οδηγούμενοι από τους Ηρακλείδες, φεύγουν από την Πίνδο και πάνε στην Πελοπόννησο, εξ ου και «Κάθοδος των Ηρακλειδών με τους Δωριείς»,  και καταλαμβάνουν όλες σχεδόν τις πόλεις (Άργος, Σπάρτη, Μεσσήνη κ.α.), κάτι που δεν έπρεπε λέει,  γιατί ήσαν και αυτοί Έλληνες.

 

   Ηρακλείδες λέγονταν βασιλική οικογένεια του Άργους, επειδή έλεγε ότι ήσαν απόγονοι του ημίθεου Ηρακλή.  Οι Ηρακλείδες έφυγαν από το Άργος, επειδή από τη μια σφετερίστηκε το θρόνο ο συγγενής τους Ευρυσθέας και από την  άλλη φοβήθηκαν μη φονευθούν.  Στην αρχή κατάφυγαν στην Αθήνα και από εκεί μετά  πήγαν στη Δωρίδα απ όπου μάζεψαν μισθοφόρους Δωριείς, ένα φύλο των Μακεδόνων ή Μακεδνών, και κατέβησαν στην Πελοπόννησο, για να πάρουν και πάλι το θρόνο. Και ενώ οι Δωριείς βοήθησαν τους Ηρακλείδες να πάρουν το θρόνο, δεν ξαναγύρισαν στον τόπο τους , αλλά παρέμειναν εκεί ως προασπιστές του θρόνου, και έτσι έκτοτε η αρχίζει η καλούμενη Δωρική περίοδος της Σπάρτης.

 

   Στη συνέχεια η Σπάρτη εφαρμόζει στρατιωτικό-κουμμουνιστικό καθεστώς και σε σύντομο διάστημα γίνεται η πρώτη δύναμη του αρχαίου γνωστού κόσμου και η πόλη εκείνη που ηγεμόνευε ολόκληρη την Ελλάδα. Οι άλλες αρχαίες πόλεις της Πελοποννήσου: Αργος, Μυκήνες, Μεσήνη, Κόρινθος κλπ είχαν τώρα  ηγεμονεύουσα τη Σπάρτη και σε περίοδο εξωτερικού κινδύνου η Σπάρτη ήταν αυτή που κανόνιζε ή που έμπαινε μπροστά και ακολουθούσαν και όλες οι άλλες πόλεις της αρχαίας Ελλάδας.

 

  • Πολιτειακοί θεσμοί

 

   Έχουμε από τον 7ο αιώνα την διαμόρφωση και την παγίωση της κοινωνικής διαστρωματώσεως. Όταν η φάλαγγα των ομοίων θα κατακτήσει την Μεσσηνία, θα μοιρασθούν τα κατακτημένα εδάφη σε ίσες μερίδες μεταξύ των οπλιτών (ομοίων). Οι κοινωνικές ομάδες που διαμορφώνονται είναι οι όμοιοι, οι περίοικοι και οι είλωτες. Αυτή η τριμερής διαίρεση της κοινωνίας παρέμεινε η ίδια και στους αιώνες που ακολούθησαν. Το χαρακτηριστικό αυτό της ακαμψίας και της ελλείψεως προσαρμογής στις κοινωνικές μεταβολές αποτελεί μία διαφορά του παραδείγματος της Σπάρτης από αυτό των Αθηνών.

 

   Περίοικοι ήταν οι κάτοικοι της Λακωνίας, γύρω από την Σπάρτη, ήταν ελεύθεροι, δίχως πολιτικά δικαιώματα εκτός από κάποιον βαθμό αυτοδιοίκησης. Οι είλωτες ήταν οι παλαιοί κάτοικοι της Μεσσηνίας. Ήταν δημόσιοι δούλοι, χωρίς –φυσικά- πολιτικά δικαιώματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι όλη η σπαρτιατική πολιτική ήταν βασισμένη στην ασφάλεια έναντι των ειλώτων (ήταν πάντοτε σε ετοιμότητα να αντιμετωπίσουν μία εξέγερση των ειλώτων).

 

 spartimen 

Πολιτικά δικαιώματα είχε μόνον η τάξη των ομοίων, οι οποίοι ήταν και οι οπλίτες. Στην Σπάρτη λοιπόν οι πολίτες ταυτίζονταν με τους οπλίτες. Από την πρώτη στιγμή ίσχυσε το απόλυτο κριτήριο της καταγωγής. Ο όμοιος έπρεπε να είναι Σπαρτιάτης «ἐξ ἀμφοῖν», δηλαδή και από τους δύο γονείς του. Ήταν ένα νομικό κριτήριο διότι αυτό απεδείκνυε ότι ήταν κληρονόμος των ομοίων εκείνων που είχαν καταλάβει την Μεσσηνία και συνεπώς είχε κληρονομικό δικαίωμα να είναι όμοιος. Δεύτερο κριτήριο ήταν η συμμετοχή του ομοίου στα κοινά συσσίτια. Ήταν ένα οικονομικό κριτήριο. Το τρίτο ήταν να έχει ολοκληρώσει την αγωγή των Σπαρτιατών, δηλαδή έπρεπε να ήταν ένας εκπαιδευμένος οπλίτης.

 

   Όποιος δεν κατάφερνε να εκπληρώσει κάποιο από τα κριτήρια αυτά, εξέπιπτε από την τάξη των ομοίων. Και τα τρία κριτήρια αποδεικνύουν ότι πολιτικά δικαιώματα είχαν όσοι μπορούσαν αποδεδειγμένα να προστατεύσουν την ανεξαρτησία της Σπάρτης.

 

   Το πολιτικά δικαιώματα των Σπαρτιατών περιορίζονται στην δια βοής έγκριση ή απόρριψη των προτάσεων που κατατίθενται στην Απέλλα (Εκκλησία του Δήμου) και τα οποία επεξεργαζόταν η Γερουσία. Το σώμα της Γερουσίας αποτελείτο από είκοσι οκτώ ισόβιους αριστοκράτες, τους γέροντες και δύο κληρονομικούς βασιλείς. Όμως από τον 5ο αιώνα (κατά προσέγγιση) θεσμοθετήθηκε ο θεσμός των πέντε εφόρων που εκλεγόταν από την Απέλλα με ετήσια θητεία και με σημαντικές εξουσίες. Μπορούσαν να ελέγξουν τον τρόπο διαχείρισης της εξουσίας από τους βασιλείς και τους γέροντες. Θεωρητικά μπορούσε να εκλεγεί ο οποιοσδήποτε όμοιος ως έφορος. Ο έφοροι γενικώς θεωρούνταν ως εκπρόσωποι της πόλεως. Έφορος σημαίνει επόπτης, και είχαν δικαίωμα να επιτηρούν τα πάντα. Όμως, ο μικρός αριθμός τους σήμαινε ότι ελάχιστοι  μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε αυτό και το ετήσιο της θητείας τους ήταν περιοριστικός παράγοντας της εξουσίας τους, διότι αν είχαν δυσαρεστήσει σε κάτι τους γέροντες ως έφοροι, μετά τη θητεία τους θα είχαν να τους αντιμετωπίσουν δίχως την προστασία του αξιώματος.

 

   Προς το τέλος του 5ου αιώνα πολλοί όμοιοι χάνουν τους κλήρους τους και δημιουργούνται υποκατηγορίες μέσα στην τάξη των ομοίων (οι οποίοι τελικώς είχαν πολλές ανομοιότητες μεταξύ τους). Αυτοί που είχαν ξεπέσει οικονομικώς και δεν μπορούσαν να συνεισφέρουν στα κοινά συσσίτια λέγονταν υπομείονες (=κατώτεροι). Όσοι είχαν δειλιάσει στον πόλεμο λέγονταν τρέσαντες (=αυτοί που έτρεμαν). Και αυτοί δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα. Αντίθετα, δικαιώματα είχαν οι νεοδάμονες ή νεοδαμώδεις (=νέοι δημότες) που ήταν απελευθερωμένοι είλωτες έπειτα από επιλογή καθώς και οι μόθακες, τέκνα πτωχών πολιτών που τα έξοδα της αγωγής του τα κατέβαλαν πλούσιοι προστάτες.

 

  • Το εκπαιδευτικό σύστημα της Σπάρτης

 

spartifield    Το σύστημα της Αγωγής ήταν μελετημένο, ώστε να δημιουργεί το πρότυπο του ιδανικού Σπαρτιάτη. Αυτό σημαίνει, σκληραγωγημένους νέους που έχουν σωματική ρώμη ικανή για να επιβιώνουν μέσα από εξαιρετικά σκληρές συνθήκες, ολιγαρκείς, συντροφικούς με τους υπόλοιπους Σπαρτιάτες, αμείλικτους με τους εχθρούς της πολιτείας τους και εξαιρετικούς πολεμιστές με ιδιαίτερη γνώση των όπλων και των τακτικών μάχης. Το ομαδικό πνεύμα που εμφυσούσαν στους νεαρούς σπουδαστές της Αγωγής οι εκπαιδευτές τους, αποτελούσε τον ακρογωνιαίο λίθο της σπαρτιατικής οπλιτικής φάλαγγας.


    Αρχικά, οι έφοροι συγκέντρωναν τα άρρενα παιδιά στην ηλικία των επτά ετών και τα ενέτασσαν σε “αγέλες”. Ενώ, η προσπάθεια των παιδονόμων, αφορούσε κυρίως στην ενστάλαξη πειθαρχίας, ομαδικότητας και αρετής. Αυτή η γενική εκπαίδευση συνεχιζόταν ως τα 12 και πιθανότατα τα 14 έτη, οπότε η ζωή του νεαρού Σπαρτιάτη γινόταν περισσότερο επίπονη και περιορισμένη. Τώρα πλέον δεν ήταν “παις”, αλλά “έφηβος” και κάθε χρόνο ελάμβανε μια διαφορετική ονομασία. Στα 14 “ρωβίδας”, στα 15 “προκομιζόμενος”, στα16 “μηκιχιζόμενος”, στα 17 “προπαίς”, στα 18 “παις”, στα 19 “μελλειρήν” και στα 20 “ειρήν”, δηλαδή άνδρας. Ωστόσο, η Αγωγή του Σπαρτιάτη δεν τελείωνε, αλλά συνεχιζόταν για ακόμη δέκα χρόνια, όπου σε ηλικία τριάντα ετών, αποκτούσε δικαίωμα ψήφου και μπορούσε να συμμετέχει στις συγκεντρώσεις της Απέλλας.

 


    Προκειμένου να μάθουν στη λιτότητα και στην διατήρηση των αγαθών τους, οι μικροί Σπαρτιάτες από τα 12 χρόνια τους, υποχρεώνονταν να έχουν μόνο ένα ιμάτιο για ένα ολόκληρο έτος. Επιπλέον, για να σκληραγωγηθούν και να μην αποζητούν τρυφηλή ζωή, κοιμόνταν πάνω σε στρώματα από καλάμια που οι ίδιοι τα κατασκεύαζαν. Η τροφή που τους χορηγούσαν ήταν πάντα λιγοστή με σκοπό να τους ενθαρρύνουν εμμέσως να κλέβουν από την κοινή αποθήκη. Δεν υπήρχε ατιμωρησία, αλλά δεν τιμωρούσαν την πράξη της κλοπής, όσο την αδυναμία του δράστη να αποφύγει τη σύλληψη. Επίσης, υποδήματα δεν έφεραν ποτέ, προκειμένου να σκληραγωγηθούν ακόμη περισσότερο.

    Υπήρχε και μία αμφιλεγόμενη τελετή στους ετήσιους αγώνες, η λεγόμενη διαμαστίγωση μπροστά στο ιερό της Ορθίας Αρτέμιδος. Ήταν μια δοκιμασία αντοχής στον έντονο σωματικό πόνο, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις θανάτου νεαρών Σπαρτιατών που υπέκυπταν στα τραύματά τους.

 

  • Ο θεσμός της Κρυπτείας

spartiteach 2    Τέλος, υπήρχε ο ιδιαίτερος θεσμός της Κρυπτείας, στον οποίο εντάσσονταν από την ηλικία των 18 οι πολλά υποσχόμενοι σπουδαστές, οι μελλοντικοί αξιωματικοί, γερουσιαστές και έφοροι. Ήταν ένα είδος προετοιμασίας προς ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων, αλλά στόχευε και στον έλεγχο και εκφοβισμό των ειλώτων. Δεδομένου ότι, ελάμβαναν έναν χιτώνα και ένα εγχειρίδιο, καθώς και το ελεύθερο να θανατώσουν οποιονδήποτε είλωτα δεν βρισκόταν την νύχτα στο σπίτι του

 

 

Παιδιά λύστε το παρακάτω σταυρόλεξο για να ελένξετε τις γνώσεις σας για την Αρχαία Σπάρτη!

sparticrossword

Συγγραφή άρθρου και δημιουργός παιχνιδιού,

Σεβδαλή Μαρία, Φιλόλογος

συνεργάτης του κέντρου θεραπείας και ειδικής μάθησης Ανάδραση

 

 

 

 

Διαβάστηκε 5401 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Κυριακή, 29 Σεπτεμβρίου 2013 10:07

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

Φωτογραφίες του χώρου μας

 Αίθουσα Υποδοχής  Αίθουσα Μαθημάτων και Ειδικής Αγωγής  Αίθουσα Λογοθεραπείας και Ομάδων Παιδιών  Αίθουσα Εργοθεραπείας  Αίθουσα Ψυχοθεραπείας Ενηλίκων και Εφήβων  Αίθουσα Υποδοχής
           
 Αίθουσα Ειδικής Αγωγής  Αίθουσα Ομάδων Ψυχοθεραπείας Ενηλίκων  Αίθουσα Λογοθεραπείας  Αίθουσα Υποδοχής  Αίθουσα Εργοθεραπείας  Αίθουσα Μαθημάτων Εφήβων